تخریب زیرساخت‌ها در شرایط جنگی، حجم عظیمی از آوار و پسماند‌های خطرناک ایجاد می‌کند که مستقیماً سلامت عمومی، محیط زیست و روند بازسازی را تهدید می‌کند. آوارها حاوی موادی از جمله پسماند‌های ساختمانی، فلزات سنگین، مهمات منفجرنشده، پسماندهای پزشکی و پسماند‌های خانگی هستند که جمع‌آوری، تفکیک و دفع اصولی آن‌ها را با چالش‌های بزرگی روبرو می‌کند. فقدان زیرساخت‌های مدیریت پسماند در مناطق جنگی، اغلب منجر به دفع غیربهداشتی پسماند‌ها در محیط و ایجاد بحران‌های زیست‌محیطی و بهداشتی می‌شود. لذا بحران پسماند در مناطق جنگی، فراتر از یک چالش صرفاً بهداشتی، بلکه یک مسئله چندوجهی است که در صورت عدم مدیریت صحیح، می تواند بازسازی و بهبودی پس از جنگ را با مانع جدی مواجه ‌نماید.• کمیت و ترکیب پسماند یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هاست. این پسماندها فقط شامل آوار ساختمانی نیستند، بلکه ترکیبی خطرناک از موادی مانند پسماندهای پزشکی و عفونی، مواد شیمیایی و صنعتی، مهمات منفجرنشده و پسماندهای الکترونیکی هستند.• گسیختگی ساختار مدیریت شهری به شدت مشکلات را تشدید می‌کند. جنگ، معمولاً زیرساخت‌های اساسی مانند سیستم‌های آب و فاضلاب، برق ، محل های دفن بهداشتی پسماند و کارخانه‌های بازیافت را نابود می‌کند. در نتیجه، ظرفیت مدیریت پسماند به شدت کاهش یافته و خطر دفن غیرمجاز و رهاسازی پسماند در محیط افزایش می‌یابد.• مدیریت پسماند در مناطق جنگی به یک رویکرد یکپارچه و چندبخشی نیاز دارد که باید ابعاد مختلف زیر بطور همزمان در نظر گرفته شود:1. ارزیابی فوری و پهنه‌بندی خطرات: شناسایی سریع انواع پسماندها (از پسماند عادی تا مواد سمی و مهمات عمل‌نکرده) و تعیین اولویت برای پاکسازی.2. ایجاد زیرساخت‌های موقت: احداث مکان‌های موقت و ایمن برای تفکیک و ذخیره‌سازی پسماندها تا زمان راه‌اندازی مجدد سیستم‌های دائمی.3. پایش مستمر زیست‌محیطی: ایجاد یک برنامه منظم برای پایش و ارزیابی آلودگی خاک، آب و هوا و ارائه راهکارهای فوری برای مهار آلودگی.4. اقتصاد چرخشی: برنامه‌ریزی برای بازیافت حداکثری آوار و استفاده مجدد از آن‌ها در پروژه‌های بازسازی. این رویکرد نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه فرصت‌های شغلی جدیدی نیز ایجاد می‌کند.
تهیه کننده: دکترمحمدهادی دهقانی